De Energiewet – het fundament van de energietransitie

De oude energiewetten sloten niet meer goed aan op de huidige situatie. Steeds meer huishoudens en bedrijven wekken zelf energie op en leveren stroom terug aan het net. Ook groeit het gebruik van slimme apparaten en dynamische energiecontracten.

Met de nieuwe Energiewet wil de overheid wetgeving voor gas en elektriciteit samenbrengen, regels duidelijker en eenvoudiger maken, duurzame keuzes stimuleren, consumenten beter beschermen, het elektriciteitsnet slimmer benutten en ruimte maken voor nieuwe vormen van energiegebruik en energiedeling.

De nieuwe Energiewet brengt verschillende veranderingen met zich mee voor huishoudens, bedrijven, energieleveranciers en netbeheerders. Onder andere:
– Meer rechten voor actieve afnemers.
– Meer keuzevrijheid bij energiecontracten.
– Duidelijkere energiecontracten.
– Nieuwe regels voor vergelijkingssites.
– Grote energieleveranciers zijn verplicht om een dynamisch energiecontract aan te bieden.
– Vast modelcontract verplicht.
– Welkomstcadeaus verdwijnen.
– Analoge meters verdwijnen.
– Meer inzicht in energieverbruik
– Slimmer omgaan met een vol elektriciteitsnet

De Energiewet introduceert een nieuwe rol: de actieve afnemer. Dat ben je wanneer je niet alleen energie verbruikt, maar ook zelf opwekt, opslaat of teruglevert. Bijvoorbeeld met zonnepanelen of een thuisbatterij.

Actieve afnemers krijgen meer vrijheid om zelf te bepalen wat ze doen met hun opgewekte energie. Denk aan direct zelf gebruiken, energie opslaan, stroom terugleveren aan het net en energie delen met anderen, bijvoorbeeld binnen een buurt of energiegemeenschap.

Onder de nieuwe Energiewet blijf je vrij om je energieleverancier te kiezen. Daarnaast ontstaat meer flexibiliteit rondom contracten. Het wordt mogelijk om meerdere contracten af te sluiten voor één aansluiting. Bijvoorbeeld stroom afnemen bij de ene leverancier en zelfopgewekte stroom terugleveren via een andere partij.

Energieleveranciers moeten duidelijkere informatie geven voordat een contract wordt afgesloten. Je ontvangt voortaan een overzichtelijke samenvatting met daarin onder andere de looptijd van het contract, tarieven en prijswijzigingen, voorwaarden en opzegmogelijkheden. Daardoor wordt het makkelijker om energiecontracten met elkaar te vergelijken.

De Energiewet stelt ook eisen aan vergelijkingssites voor energiecontracten. Consumenten moeten gratis toegang hebben tot minimaal één vergelijkingssite die voldoet aan de wettelijke regels. Vergelijkingssites kunnen hiervoor een certificering aanvragen bij de Autoriteit Consument & Markt (ACM).

Grote energieleveranciers met meer dan 200.000 klanten zijn verplicht om een dynamisch energiecontract aan te bieden. Bij een dynamisch contract veranderen de energieprijzen mee met de markt. Stroomprijzen kunnen per uur wisselen en gasprijzen kunnen per dag veranderen. Leveranciers moeten klanten daarbij goed informeren over zowel de voordelen als de risico’s van deze contractvorm.

Naast dynamische contracten blijft ook het modelcontract bestaan. Energieleveranciers zijn verplicht om een standaard modelcontract aan te bieden. Sinds april 2026 zijn er twee varianten:
– een modelcontract met variabele tarieven
– een modelcontract met vaste looptijd en vaste tarieven

Bij nieuwe energiecontracten mogen kortingen alleen nog als geldbedrag worden aangeboden. Welkomstcadeaus zoals producten, vouchers of cadeaubonnen zijn niet meer toegestaan.

Huishoudens en bedrijven met een analoge stroom- of gasmeter krijgen in 2026 een nieuwe meter van de systeembeheerder. Je kunt kiezen uit een digitale meter of een slimme meter. Bij een digitale meter geef je zelf de meterstanden door. Een slimme meter doet dit automatisch.

Met een slimme meter wordt het makkelijker om inzicht te krijgen in het energieverbruik. Verbruiksgegevens kunnen bijvoorbeeld per kwartier worden bekeken. Dat maakt het eenvoudiger om energieverbruik te verplaatsen naar momenten waarop stroom goedkoper of duurzamer is. Vooral bij dynamische contracten kan dit voordelen opleveren.

De Energiewet moet ook helpen om het volle elektriciteitsnet slimmer te benutten. Netbeheerders krijgen meer mogelijkheden om flexibele oplossingen aan te bieden. Denk bijvoorbeeld aan flexibele transportcontracten, slimmer sturen op piekbelasting en beter gebruik van bestaande aansluitingen.

In de Energiewet worden een aantal maatregelen genoemd die het mogelijk maken om het volle elektriciteitsnet te ontlasten. Twee oplossingen die specifiek genoemd worden zijn cable pooling en peer-to-peer levering.

Cable pooling betekent dat aansluitingen van meerdere installaties aan elkaar gekoppeld kunnen worden. Voorheen moest elk bedrijf of project een eigen stroomaansluiting hebben, maar door middel van deze optie is dat niet meer nodig en kan de druk op het net verminderd worden.

Peer-to-peer levering van energie houdt in dat een tussenpersoon eindgebruikers verbindt met actieve afnemers. Op die manier wordt er dan energie uitgewisseld. Een voorbeeld is huishoudens met zonnepanelen verbinden aan anderen om de energie uit te wisselen. Dit is alleen toegestaan tussen klanten met dezelfde energieleverancier.